Wzornictwo przemysłowe w Polsce przechodzi wyraźną zmianę charakteru. Przez długi czas polskie studia projektowe funkcjonowały w modelu wykonawczym — realizowały zamówienia dla zagranicznych marek, rzadziej rozwijając własne projekty. W ostatnich latach sytuacja stopniowo się zmienia: rośnie liczba rodzimych producentów i marek wyposażenia, które decydują się na współpracę z krajowymi projektantami już na etapie koncepcji, a nie wyłącznie adaptacji istniejących rozwiązań.
Materiały i trwałość jako kryterium projektowe
Jednym z wyraźnych kierunków w bieżącym projektowaniu produktów jest rosnące znaczenie trwałości materiałowej jako kryterium już na etapie wstępnym. Dotyczy to zarówno produktów konsumenckich, jak i elementów wyposażenia przemysłowego. Zamiast optymalizowania kosztu jednostkowego na etapie produkcji, część producentów i projektantów kieruje uwagę na całkowity cykl życia produktu: ile czasu przetrwa przed zużyciem, czy można go naprawić i czy surowce użyte do jego wytworzenia da się wtórnie przetworzyć.
Polskie studia projektowe, takie jak te współpracujące z Instytutem Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie, coraz częściej stosują analizę cyklu życia (LCA) jako narzędzie pomocnicze w procesie projektowym. Nie zastępuje ona tradycyjnych kryteriów funkcjonalnych i estetycznych, ale pozwala wcześniej wykrywać rozwiązania, które okażą się problematyczne środowiskowo lub ekonomicznie w dłuższej perspektywie.
Ergonomia w projektowaniu produktów użytkowych
Ergonomia pozostaje fundamentem wzornictwa przemysłowego, jednak jej zastosowanie w polskiej praktyce projektowej staje się bardziej szczegółowe. Wcześniej standardem było opieranie się na uśrednionych normach europejskich, dostosowując je minimalnie do specyfiki odbiorcy. Dziś widać tendencję do przeprowadzania własnych badań użytkowania, szczególnie w obszarach sprzętu medycznego, narzędzi pracy i wyposażenia miejsc publicznych.
Przykładem jest projekt ergonomicznego siedziska dla stanowisk pracy przy monitorach — obszar, w którym projektanci mierzyli czas przyjmowania różnych pozycji przez rzeczywistych użytkowników, zamiast opierać się wyłącznie na normie PN-EN ISO 9241. Dane z obserwacji wpłynęły na geometrię oparcia i regulację głębokości siedziska w sposób, który odbiegał od standardowych rozwiązań rynkowych.
Cyfryzacja procesu projektowego
Narzędzia cyfrowe zmieniają tempo i sposób pracy w polskich studiach wzornictwa. Oprogramowanie do parametrycznego modelowania geometrii (takie jak Rhino z wtyczką Grasshopper lub Fusion 360) pozwala szybko generować i testować warianty kształtu bez konieczności fizycznego prototypowania na każdym etapie. Prototyp fizyczny pozostaje konieczny — szczególnie do oceny materiału w dotyku, wagi i zachowania w rękach — ale powstaje zwykle dopiero po selekcji cyfrowej.
Druk 3D, zarówno FDM jak i SLA, stał się narzędziem standardowym w polskich studiach projektowych. Służy do szybkiej weryfikacji wymiarów i proporcji, rzadziej do oceny estetycznej — ze względu na różnice między materiałami drukarskimi a docelowymi tworzywami produkcyjnymi.
Mniejsza skala, bardziej zróżnicowany odbiorca
Zmienia się też model dystrybucji projektowanych produktów. Obok dużych serii masowych pojawia się zapotrzebowanie na produkty limitowane lub wytwarzane w małych partiach, często kierowane do specyficznych grup odbiorców. Dotyczy to szczególnie wyposażenia gastronomicznego, akcesoriów do przestrzeni biurowych czy sprzętu dla konkretnych zawodów.
Takie podejście zmienia wymagania wobec projektantów: zamiast optymalizowania kosztu na duże serie, trzeba myśleć o narzędziach i technikach wytwarzania dostępnych dla mniejszych podmiotów — obróbce CNC, gięciu blachy, łączeniu materiałów różnego rodzaju w krótkich seriach. Polska ma stosunkowo dobrze rozwinięty sektor podwykonawczy w obróbce metalu, co ułatwia realizację takich projektów.
Relacja między projektantem a producentem
W Polsce wciąż stosunkowo rzadko zdarzają się długoterminowe partnerstwa między projektantami a producentami, w ramach których firma wynagradza projektanta z udziałem w sprzedaży. Dominuje model honorarium jednorazowego lub projektowego. Zmienia się to powoli w sektorze mebli i wyposażenia wnętrz, gdzie część producentów zaczyna udostępniać własne kolekcje z podpisem projektanta — analogicznie do praktyk zachodnioeuropejskich marek meblarskich.
Instytut Wzornictwa Przemysłowego prowadzi programy edukacyjne i wystawiennicze, które w tym kontekście pełnią funkcję miejsca pierwszego kontaktu między projektantami a producentami. Doroczna Łódź Design Festival jest natomiast głównym publicznym forum prezentacji polskich projektów i nawiązywania relacji branżowych.